Matura z chemii:
10 celów, krok po kroku
Pięć celów to prawie połowa matury
Gdzie są punkty
Dziesięć celów w tej kolejności
Cele ułożone są według punktów: pierwszy daje średnio 6,3 punktu na maturze, a dziesiąty 2,9, więc zaczynasz od tego, co waży najwięcej.
Szybkość reakcji i równowaga chemiczna
Dwa punkty za metodę, obliczenia i wynik z jednostką. Wynik bez jednostki albo same poprawne stężenia A i B to 1 punkt.
Szybkość reakcji i równowaga chemiczna
Do równania kinetycznego wstawiasz stężenia z tej chwili, nie początkowe. Połowa B to 1,5 mol/dm3, a A ubywa dwa razy więcej, bo w równaniu jest 2A, więc zostaje 4 − 3 = 1 mol/dm3 A i 1,5 mol/dm3 B. Podstawiasz 1 i 1,5 i dopisujesz jednostkę szybkości.
pH, kwasy, zasady i hydroliza soli
Dwa punkty za metodę, obliczenia i pH równe 9,21. Samo stężenie jonów OH− albo pH zapisane z jednostką to 1 punkt.
pH, kwasy, zasady i hydroliza soli
Anilina to słaba zasada, więc liczysz jony OH−. Masz 3,5 g : 93 g/mol = 0,0376 mola w 103,5 g roztworu, nie wody, czyli w 0,1035 dm3, więc c = 0,363 mol/dm3, a z Kb z tablic stężenie [OH−] = √(Kb · c) ≈ 1,6 · 10−5 mol/dm3. Kończysz na pH: pOH = 4,79, więc pH = 9,21.
Obliczenia na molach
Dwa punkty za metodę, obliczenia i wynik w procentach. Sama poprawna masa albo liczba moli CaCO3 to 1 punkt.
Obliczenia na molach
Z równań widać, że każdy węglan daje 1 mol CO2 na 1 mol soli. Objętość zamieniasz na mole: 0,672 dm3 : 22,4 dm3/mol = 0,030 mol CO2, a x g CaCO3 i (2,84 − x) g MgCO3 dają razem te 0,030 mola. Wychodzi x = 1,97 g, a procent to 1,97 : 2,84 · 100%, czyli 69,4%.
Budowa atomu i przemiany jądrowe
Po 1 punkcie za każde równanie, w którym są wszystkie liczby masowe, liczby atomowe i symbole, także przy elektronie i helu.
Budowa atomu i przemiany jądrowe
Najpierw ustal izotop: liczba masowa A to protony Z plus neutrony, więc A = Z + 126 i A = 2,5 · Z, stąd Z = 84 i A = 210, czyli polon-210. W przemianie beta minus Z rośnie o 1, więc polon powstaje z bizmutu-210. W przemianie alfa A spada o 4, a Z o 2, więc powstaje ołów-206.
Kwasy karboksylowe, estry i tłuszcze
Jeden punkt tylko za całe równanie: dwie cząsteczki metanolu, diester H3COOC–CH(OH)–CH(OH)–COOCH3 i dwie cząsteczki wody.
Kwasy karboksylowe, estry i tłuszcze
Policz atomy węgla: kwas ma 4, a każda cząsteczka metanolu dodaje 1, więc produkt z 6 atomami to dwie cząsteczki CH3OH. Estryfikacja zachodzi na grupach COOH, a dwie grupy OH w środku cząsteczki zostają bez zmian. Po prawej piszesz diester i dwie cząsteczki wody, ze strzałką ⇄, bo reakcja jest odwracalna.
Wiązania, hybrydyzacja i kształt cząsteczek
Dwa punkty za cztery poprawne pola: sp, liniowa, 2 wiązania σ, 2 wiązania π. Dwa albo trzy poprawne pola to 1 punkt.
Wiązania, hybrydyzacja i kształt cząsteczek
Policz wiązania σ: między dwoma atomami jest jedno σ, a reszta kresek to π, więc N≡N to 1 σ i 2 π, a N–O to 1 σ. Azot centralny ma dwa wiązania σ i żadnej wolnej pary. Hybrydyzację wyznacza suma wiązań σ i wolnych par, tu 2 + 0 = 2, czyli sp i cząsteczka liniowa.
Węglowodory i mechanizmy reakcji
Jeden punkt tylko za trzy poprawne pola: substytucja, mechanizm rodnikowy w świetle i elektrofilowy w obecności żelaza.
Węglowodory i mechanizmy reakcji
W obu próbach to substytucja, bo atom bromu zastępuje atom wodoru. Światło rozbija Br2 na rodniki, czyli atomy z niesparowanym elektronem, które atakują grupę CH3: mechanizm rodnikowy. Żelazo z bromem tworzy katalizator, który wytwarza kation Br+ atakujący pierścień: mechanizm elektrofilowy.
Redoks i bilans elektronowy
Jeden punkt za równanie redukcji we właściwej formie i z uwzględnieniem środowiska zasadowego: NO3− + 6H2O + 8e− → NH3 + 9OH−.
Redoks i bilans elektronowy
Azot zmienia stopień utlenienia z +5 na −3, czyli przyjmuje 8 elektronów. Środowisko jest zasadowe, więc tlen i wodór bilansujesz wodą i jonami OH−, nigdy jonami H+. Sprawdzasz ładunek: po lewej jon NO3− i 8 elektronów, czyli −9, a po prawej dziewięć jonów OH−, też −9.
Metale, niemetale, tlenki i sole
Po 1 punkcie za każde równanie w formie jonowej skróconej: Ag + NO3− + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2O oraz Zn + 2H+ → Zn2+ + H2.
Metale, niemetale, tlenki i sole
Najpierw dobierz pary: srebro jest mniej aktywne niż wodór, więc z kwasem solnym nie reaguje, a cynk wypiera z niego wodór. Kwas azotowy(V) utlenia srebro, a gazem jest brunatny NO2. W zapisie jonowym skróconym pomijasz jony, które nie reagują, na przykład jony Cl− w probówce z cynkiem.
Doświadczenia: odczynniki i obserwacje
Dwa punkty za odczynnik i obserwacje w obu probówkach. Dobry odczynnik z błędnym albo brakującym opisem obserwacji to 1 punkt.
Doświadczenia: odczynniki i obserwacje
Wybierasz zawiesinę Cu(OH)2, bo reaguje tylko ze związkiem, który ma grupy OH przy sąsiednich atomach węgla, a taki jest winian. Opisujesz barwę i stan przed i po: w probówce I niebieski osad roztwarza się i powstaje klarowny szafirowy roztwór. Brak zmian też zapisujesz: w probówce II osad zostaje.
Obliczenia: równanie → mole → wynik
Każde zadanie obliczeniowe przechodzi tę samą drogę w czterech krokach, czy chodzi o spalanie, wydajność, czy stężenie. Uczysz się jej raz i stosujesz w każdym zadaniu.
Współczynniki w równaniu mówią, ile moli produktu powstaje z ilu moli substratu. Z równania CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O wynika, że z 1 mola metanu powstaje 1 mol CO2.
Równanie mówi o molach, więc każdą daną zamieniasz na mole: masę dzielisz przez masę molową, objętość gazu w warunkach normalnych przez 22,4 dm3, a stężenie roztworu mnożysz przez jego objętość.
Przy dwóch substratach porównujesz ich mole ze stosunkiem z równania. Substrat, którego braknie pierwszego, to substrat ograniczający, i to od niego liczysz produkt.
Mole zamieniasz na to, o co pytają: gramy, objętość albo procent. Każde przeliczenie piszesz w osobnej linii, a przy wyniku stawiasz jednostkę.
Równanie z treści: C6H5Br + C3H4O2 → C9H8O2 + HBr, więc substraty reagują w stosunku molowym 1 : 1.
Mole: 0,1570 g : 157 g/mol = 0,0010 mol bromobenzenu, a 0,1081 g : 72 g/mol = 0,0015 mol kwasu propenowego.
Bromobenzenu jest mniej, więc skończy się pierwszy i ogranicza wynik, a kwas propenowy jest w nadmiarze.
Teoretycznie powstaje 0,0010 mol · 148 g/mol = 0,148 g kwasu cynamonowego.
Wydajność: 0,1245 g : 0,148 g · 100% ≈ 84,1%, a w nadmiarze użyto kwasu propenowego.
Obliczenia: równanie → mole → wynik
pH słabego kwasu i pH jego soli
Te zadania wyglądają na trudne, ale rozwiązuje je jeden wybór stałej i jeden wzór z pierwiastkiem. Cała trudność to rozpoznać, czy liczysz kwas, czy zasadę.
Słaby kwas, jak CH3COOH, oddaje jon H+ tylko częściowo. Anion słabego kwasu jest zasadą: odbiera wodzie jon H+, więc w roztworze jego soli powstają jony OH−.
Dla słabego kwasu bierzesz z tablic stałą dysocjacji Ka. Dla soli słabego kwasu liczysz stałą zasadową Kb = Kw : Ka, gdzie Kw = 10−14 to iloczyn jonowy wody.
Dla kwasu stężenie [H+] = √(Ka · c), a dla zasady [OH−] = √(Kb · c). Litera c to stężenie kwasu albo soli w mol/dm3.
Dla kwasu pH = −log [H+]. Dla zasady liczysz najpierw pOH = −log [OH−], a potem pH = 14 − pOH, bo pytają o pH.
K2CO3 to sól słabego kwasu: jon CO32− odbiera wodzie jon H+, więc liczysz zasadę, nie kwas.
Jon CO32− powstaje w drugim etapie dysocjacji kwasu węglowego, więc Kb = Kw : Ka₂ = 10−14 : 4,68 · 10−11 = 2,14 · 10−4.
Stężenie [OH−] = √(Kb · c) = √(2,14 · 10−4 · 0,10) ≈ 4,63 · 10−3 mol/dm3.
pOH = −log (4,63 · 10−3) ≈ 2,33, więc pH = 14 − 2,33 ≈ 11,7.
pH słabego kwasu i pH jego soli
Bilans redoks: liczysz elektrony, nie zgadujesz
Bilans elektronowy to zawsze te same cztery ruchy. Punkty traci się na środowisku reakcji i na liczbie elektronów, a nie na samej metodzie.
Stopień utlenienia to umowny ładunek atomu w związku. Gdy rośnie, pierwiastek oddaje elektrony i to jest utlenianie; gdy maleje, przyjmuje je i to jest redukcja.
Połówka to osobne równanie utleniania albo redukcji. Tlen i wodór bilansujesz w kwasowym jonami H+ i wodą, w zasadowym jonami OH− i wodą, a w obojętnym po lewej tylko wodą.
Elektronów oddanych musi być tyle samo, co przyjętych, więc mnożysz połówki przez odpowiednie liczby. Jon Cr2O72− przyjmuje 6 elektronów, bo ma dwa atomy chromu.
Dodajesz połówki stronami i skracasz to, co stoi po obu stronach. Na końcu suma ładunków po lewej równa się sumie po prawej.
Zielony roztwór to manganian(VI) K2MnO4, brunatny osad to MnO2: mangan przechodzi z +VI na +IV, a siarka z +IV na +VI.
Redukcja w środowisku obojętnym: MnO42− + 2H2O + 2e− → MnO2 + 4OH−.
Utlenianie: SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−, więc w obu połówkach są po 2 elektrony.
Schemat: K2MnO4 + K2SO3 + H2O → MnO2 + K2SO4 + 2KOH, a ładunki i atomy się zgadzają.
Bilans redoks: liczysz elektrony, nie zgadujesz
Rozstrzygnij i uzasadnij budową
Egzaminator ocenia osobno rozstrzygnięcie i powód. Powód musi wskazać coś w budowie cząsteczki albo w przebiegu procesu, a liczba z tablic ani nazwa reguły powodem nie są.
Pierwsze słowa to odpowiedź, na przykład „probówka B” albo „tak”. Egzaminator ocenia werdykt osobno, więc musi go zobaczyć od razu.
Powód to konkretny atom, grupa albo proces, na przykład trzy atomy chloru przy grupie karboksylowej. Liczba przepisana z tablic, jak pKa, powodem nie jest.
Ostatnie zdanie mówi, co ten powód zmienia, na przykład że cząsteczka łatwiej oddaje jon H+. Przy dwóch probówkach każda dostaje osobny werdykt, powód i skutek.
Doświadczenie: obserwacja i wniosek
Egzaminator sprawdza, czy odróżniasz obserwację od wniosku. Obserwacja to to, co widać w probówce, a wniosek to zdanie o budowie albo właściwości badanej substancji.
Przy każdej obserwacji piszesz numer probówki. Brak zmian w probówce to też obserwacja i też ją zapisujesz.
Obserwacja to barwa przed i po, osad, gaz albo klarowny roztwór, na przykład „niebieski osad roztwarza się”. Samo „zmieniła się barwa” nie wystarcza.
Wniosek mówi, jaką cechę ma badana substancja, na przykład „glukoza ma właściwości redukujące”. Powtórzenie obserwacji innymi słowami nie jest wnioskiem.
Wyjaśnij, dlaczego: od przyczyny do skutku
Egzaminator sprawdza łańcuch od konkretu z budowy albo warunków do skutku, o który pytają. Sama nazwa reguły, na przykład reguły przekory, niczego nie wyjaśnia.
Zaczynasz od czegoś, co widać we wzorze albo w równaniu: ładunku jonów, grupy funkcyjnej albo liczby moli gazu po obu stronach.
Dopisujesz, co ten konkret zmienia, na przykład że wyższe ciśnienie przesuwa równowagę w stronę mniejszej liczby moli gazu. To ogniwo łączy przyczynę ze skutkiem.
Ostatnie słowa powtarzają to, o co pytano, na przykład „stopień przereagowania etenu rośnie”. Ogniwa łączysz słowami „więc” i „dlatego”.
Sformułowania, za które klucz nie daje punktu
Sformułowania, za które klucz nie daje punktu
Sformułowania, za które klucz nie daje punktu
Sformułowania, za które klucz nie daje punktu
Sześć zasad na każde zadanie
Wynik z jednostką, a pH bez jednostkiJednostkę ocenia się osobno: wynik bez mol/dm3 albo pH z jednostką to punkt mniej.
22,4 dm3 tylko w warunkach normalnychCzyli w 0 °C i pod ciśnieniem 1013 hPa, a w innych warunkach liczysz z równania Clapeyrona.
Przy dwóch substratach sprawdź, którego brakujePorównujesz mole ze stosunkiem z równania i liczysz produkt z substratu, który skończy się pierwszy.
Zapisany tok obliczeń daje osobne punktyKlucz ocenia metodę, obliczenia i wynik oddzielnie, więc każde przeliczenie piszesz w osobnej linii.
Forma równania taka, jak w poleceniuCząsteczkowa, jonowa albo jonowa skrócona: równanie w innej formie nie dostaje punktu, nawet z dobrymi wzorami.
Prawda i fałsz: punkt tylko za kompletJeden błąd w dwóch zdaniach to zero punktów, więc każde zdanie sprawdzasz osobno.
Nie wszystko waży tyle samo
Kinetyka i równowaga daje średnio 6,3 pkt, termochemia 0,7 pkt: 9 razy mniej.
Polecenie „oblicz” daje 9,9 pkt na maturze, odczyt z tabeli tylko 1,1 pkt.
Obliczenia stałej i stopnia dysocjacji dają 3,1 pkt, klasyfikacja alkoholi 0,1 pkt.
Plan nauki w pięciu krokach
HomeEndpierwszy / ostatni
Fpełny ekran · ?ta ściąga
klik: prawa połowa dalej, lewa wstecz