Matura rozszerzona z polskiego:
cztery kryteria CKE, krok po kroku
35 punktów w czterech kryteriach
Gdzie są punkty
Cztery kryteria w tej kolejności
Kryteria idą od największego: KLiK daje 16 z 35 punktów, język 11, kompozycja 7, a warunki formalne 1, ale zerują całość.
Kompetencje literackie i kulturowe
Dwa utwory literackie poza lekturą, każdy ze zjawiskiem z tematu, jego funkcją i odwołaniem do budowy dzieła.
Lektura wskazana w temacie albo z listy, omówiona tak samo starannie jak dwa inne utwory.
Argumenty z kilku aspektów problemu, poparte przykładami z utworów; same ogólniki to argumentacja powierzchowna.
Odwołanie spoza utworów, na przykład do historii albo filozofii, które pogłębia problem, a nie tylko podaje fakt.
KLiK: utwory, argumentacja i kontekst
Klucz z czerwca 2024: utwór jest w pełni funkcjonalny, gdy praca omawia aluzję literacką ORAZ określa jej rolę ORAZ odwołuje się do elementów struktury dzieła i problematyki utworu.
KLiK: utwory, argumentacja i kontekst
Klucz uznaje utwór za w pełni funkcjonalny, gdy omawiasz aluzję ORAZ jej rolę w utworze, z odwołaniem do budowy dzieła i problematyki. W „Trenie Fortynbrasa” Herberta aluzja do „Hamleta” zderza idealistę z politykiem, który przejmuje władzę. Sama aluzja bez roli to najwyżej wykorzystanie częściowe: przy dwóch pozostałych w pełni pasmo 9–12 zamiast 13–16.
Język wypowiedzi
Najwyżej 3 błędy językowe przy szerokim zakresie to 7 punktów kryterium 4a, 4–5 błędów już 6, od 18 błędów 0.
Co najmniej 4 różne struktury składniowe i precyzyjne słownictwo; same zdania proste to zakres wąski.
Praca bezbłędna to 2 punkty, 1–2 błędy ortograficzne to 1, a 3 lub więcej to 0.
Najwyżej 5 błędów interpunkcyjnych to 2 punkty, 6–10 to 1, 11 lub więcej to 0.
Język: poprawność, zakres i zapis
Tabela 4a daje przy szerokim zakresie 7, 6 i 5 punktów za do 3, 4–5 i 6–7 błędów, a od 18 błędów 0. Nieuzasadnione powtórzenia wlicza się do błędów językowych.
Język: poprawność, zakres i zapis
Błąd językowy to według klucza oczywiste, nieuzasadnione naruszenie normy, na przykład „tą książkę” zamiast „tę książkę” albo „cofnąć się do tyłu”. Egzaminator najpierw ocenia zakres, a potem liczy błędy i odczytuje wynik z tabeli 4a. Szeroki zakres i najwyżej 3 błędy to 7 punktów, a 4–5 błędów już 6.
Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl
Najwyżej 2 zaburzenia spójności to 3 punkty; wstęp niespójny z zakończeniem obniża spójność do 1.
Proporcje wstępu, części zasadniczej i zakończenia oraz zwarte akapity; przy 3 punktach klucz dopuszcza 1 usterkę.
Każdy blok to aspekt tematu na kilku utworach, a nie kolejny utwór w osobnym akapicie.
Styl stosowny do pisemnego egzaminu w całości albo w przeważającej części pracy.
Kompozycja: spójność, podział, układ, styl
Tabela 3b daje 1 punkt, gdy wstęp jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą albo z zakończeniem; 3 punkty to najwyżej 2 zaburzenia w spójności.
Kompozycja: spójność, podział, układ, styl
Spójność to 0–3 punkty: najwyżej 2 zaburzenia to 3, 3–5 to 2, 6–8 to 1. Zaburzeniem jest na przykład wniosek, który nie wynika z wywodu, albo dygresja bez związku z tematem. Wstęp niespójny z zakończeniem obniża spójność od razu do 1 punktu, choćby akapity były logiczne.
Spełnienie formalnych warunków polecenia
Wskazana w temacie albo z listy, z co najmniej jednym zdaniem analitycznym, a nie tylko informacyjnym.
Praca przynajmniej częściowo dotyczy problemu; w latach 2023–2024 także utwory z co najmniej dwóch epok.
Co najmniej jeden akapit argumentacyjny; praca w formie planu albo w punktach to 0.
Pomylony główny wątek lektury albo losy głównych bohaterów zerują całe wypracowanie.
Warunki formalne: bez nich zero
Klucz od 2025: błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, wynikającej z nieznajomości głównych wątków albo losów głównych bohaterów.
Warunki formalne: bez nich zero
Warunki formalne to 1 punkt, ale 0 w nich oznacza 0 we wszystkich kryteriach. Od 2025 roku błąd kardynalny to falsyfikacja lektury z nieznajomości głównych wątków albo losów głównych bohaterów, także łączenie biografii różnych bohaterów. Wielka Improwizacja przypisana Kordianowi to taki błąd, bo wygłasza ją Konrad z trzeciej części „Dziadów”.
Trzy utwory: lektura i dwa inne, każdy w pełni funkcjonalny
Kompetencje literackie i kulturowe, w skrócie KLiK, to 16 z 35 punktów, a pasmo, czyli przedział punktów, ustalają trzy utwory. W naszym podziale lektura daje 5, a dwa inne utwory 8.
Gdy temat wskazuje lekturę, na przykład „Kordiana” w czerwcu 2025, piszesz właśnie o niej. Praca bez wskazanej lektury to 0 za całe wypracowanie.
Drugi i trzeci utwór to powieść, dramat, opowiadanie albo wiersz. Komiks, manga, scenariusz filmowy i gra są według klucza najwyżej kontekstem, a w latach 2023–2024 utwory musiały reprezentować dwie epoki.
W maju 2023 utwór był w pełni funkcjonalny, gdy praca wykazała przenikanie realizmu i fantastyki ORAZ określiła jego funkcje. Samo zjawisko to najwyżej wykorzystanie częściowe.
Trzy utwory w pełni to 13–16 punktów, dwa w pełni i trzeci częściowo 9–12. Każdy błąd rzeczowy, na przykład pomylone imię bohatera, odejmuje 1 punkt.
Nasz wzór tezy: gdy fantastyka wkracza w realny świat, odsłania prawdę, której bohaterowie nie widzą.
Lektura, „Wesele”: na realistycznym weselu w Bronowicach zjawiają się Chochoł i Wernyhora, a zjawy obnażają niemoc zebranych.
„Romantyczność” Mickiewicza: Karusia widzi zmarłego Jasieńka, a fantastyka dowodzi, że czucie i wiara widzą więcej niż rozum.
„Mistrz i Małgorzata”: szatan Woland urządza w realistycznej Moskwie seans czarnej magii, który obnaża chciwość widzów.
Romantyzm i Młoda Polska to dwie epoki, a trzy utwory w pełni dają pasmo 13–16.
Trzy utwory: lektura i dwa inne, każdy w pełni funkcjonalny
Czytanie tematu: problem, sposób przedstawienia, funkcja i kontekst
Każdy z 14 tematów z lat 2023–2026 pytał o zjawisko literackie, a 12 o jego funkcję, rolę albo znaczenie. Z tego, jak przeczytasz temat, wynika teza i bogactwo argumentacji.
Zjawiska z tematów: realizm i fantastyka, antyk i Biblia, program epoki, gatunek, synkretyzm, przestrzeń, aluzja, głos pokolenia, relacje tekstów, konwencja oniryczna, realia historyczne, tragizm, groteska, demitologizacja. Każde definiujesz we wstępie.
Od 2024 polecenie każe odwołać się do problematyki utworów i do sposobów przedstawienia problemu. Sposób to budowa utworu: bohater, narracja, scena, na przykład spisek w podziemiach katedry w „Kordianie”.
O funkcję, rolę albo znaczenie pytało 12 z 14 tematów. Cytat był w 5 tematach i za każdym razem był warunkiem pełnej realizacji tematu: zgadzasz się z nim albo polemizujesz.
Bogata argumentacja jest wieloaspektowa i uwzględnia kontekst, który pogłębia problem, a nie tylko podaje fakt. W maju 2023 temat o antyku i Biblii wymagał do pełnych punktów obu tradycji.
Zjawisko: konflikt tragiczny; cytat przeciwstawia tragedię losu tragedii, w której bohater sam wybiera swój los.
Nasz przykład, aspekt 1: Edyp w „Królu Edypie” spełnia przepowiednię, choć uciekł z Koryntu, żeby jej uniknąć.
Aspekt 2: Makbet w dramacie Szekspira sam wybiera zbrodnię, a przepowiednia czarownic tylko go kusi.
Kontekst filozoficzny: spór o wolną wolę i przeznaczenie; Makbet odpowiada za swój wybór, a Edyp nie.
Dwa aspekty zgodne z cytatem i kontekst, który je pogłębia, to bogata argumentacja: 2 punkty w naszym podziale.
Czytanie tematu: problem, sposób przedstawienia, funkcja i kontekst
Język: zakres i poprawność środków językowych
Kryterium 4a to 7 z 35 punktów: zakres, czyli bogactwo składni i słownictwa, oraz liczba błędów językowych w jednej tabeli. Progi są ostrzejsze niż na podstawie: 7 punktów tylko przy najwyżej 3 błędach.
Egzaminator najpierw ocenia zakres. Zróżnicowana składnia to co najmniej 4 różne struktury składniowe użyte poprawnie, na przykład zdanie pytające, imiesłowowy równoważnik zdania i poprawnie wprowadzony cytat.
Powtórzenia słów z tematu nie są błędem. Nieuzasadnione powtórzenia innych słów wlicza się do błędów językowych, więc zamiast trzeciego „pokazuje” piszesz „ukazuje” albo „obnaża”.
Szeroki zakres i najwyżej 3 błędy to 7 punktów, 4–5 błędów to 6. Od 18 błędów jest 0 przy każdym zakresie.
Poniżej 400 wyrazów, a w latach 2023–2024 poniżej 500, kryterium 4a daje 0, tak samo jak przy 0 za KLiK.
Nasz przykład, temat o śnie: „Budząc się ze snu o zakatowanej szkapie, Raskolnikow czuje odrazę do swojego planu.”
Następne zdanie pyta: „Czy sen może być sumieniem bohatera?”, więc w akapicie są już dwie różne konstrukcje.
Zamiast trzeciego „pokazuje” piszesz „odsłania”, bo nieuzasadnione powtórzenia egzaminator liczy jako błędy językowe.
Na końcu liczysz błędy: najwyżej 3 przy szerokim zakresie to 7 punktów, a 4–5 już 6.
Język: zakres i poprawność środków językowych
Kompozycja: układ problemowy, podział, spójność i styl
Kompozycja, czyli kryterium 3, to 7 z 35 punktów: struktura 0–3, spójność 0–3 i styl 0–1. Egzaminator sprawdza, czy bloki części zasadniczej są ułożone według problemu, a nie według kolejnych utworów.
Każdy blok omawia jeden aspekt tematu na kilku utworach. Blok na każdy utwór, gdy zmiana kolejności akapitów nic nie zmienia, klucz nazywa tokiem liniowym: za strukturę najwyżej 2.
Za długi wstęp albo lakoniczne zakończenie to usterka w skali ogólnej, a akapit z kilkoma wątkami usterka w akapitach. Obie naraz dają najwyżej 1 z 3.
Najwyżej 2 zaburzenia spójności to 3 punkty, a styl stosowny w całości albo w przeważającej części pracy to 1 punkt.
Kompozycja: układ problemowy, podział, spójność i styl
Ortografia i interpunkcja
Ortografia i interpunkcja, czyli kryteria 4b i 4c, to po 2 punkty. Progi są ostrzejsze niż na podstawie: za ortografię 0 od 3 błędów, za interpunkcję 0 od 11.
Praca bezbłędna to 2 punkty, 1–2 błędy to 1, a 3 lub więcej to 0. Wyraz o niepewnej pisowni zastępujesz pewnym.
Najwyżej 5 błędów interpunkcyjnych to 2 punkty, 6–10 to 1, 11 lub więcej to 0. Tytuł bez cudzysłowu to też błąd interpunkcyjny.
Ten sam błąd w tym samym wyrazie liczy się raz, a od 2025 roku także w wyrazach z jednej rodziny, jak „kturzy” i „niekturzy”.
Ortografia i interpunkcja
Warunki formalne i błąd kardynalny
Warunki formalne to 1 punkt, ale 0 w tym kryterium oznacza 0 we wszystkich pozostałych, czyli 0 z 35. Egzaminator sprawdza lekturę, problem z tematu, akapit argumentacyjny i brak błędu kardynalnego.
Odwołanie do lektury to według klucza co najmniej jedno zdanie o niej o charakterze analitycznym, a nie tylko informacyjnym. Parafraza polecenia też jest informacyjna.
Praca musi przynajmniej częściowo dotyczyć problemu z tematu i mieć co najmniej jeden akapit argumentacyjny. Plan albo punkty to 0.
Pomylony główny wątek lektury albo losy głównych bohaterów to błąd kardynalny i 0 za całą pracę, także gdy lektura jest tylko kontekstem.
Warunki formalne i błąd kardynalny
Zapisy, za które klucz obniża ocenę
Zapisy, za które klucz obniża ocenę
Zapisy, za które klucz obniża ocenę
Zapisy, za które klucz obniża ocenę
Sześć zasad na każde zadanie
Zero za warunki formalne to zero za całe wypracowanieLektura, problem z tematu, akapit z argumentem i brak błędu kardynalnego: jeden brak zeruje 35 punktów.
Trzy utwory, a nie dwa jak na podstawieLektura i dwa inne utwory; przy dwóch w pełni trzeci wykorzystany częściowo obniża wynik o pasmo.
W każdym utworze zjawisko z tematu i jego funkcjaSamo zjawisko bez funkcji nie daje pełnej funkcjonalności; potrzebne są też budowa dzieła i problematyka.
Streszczenie nie jest argumentemStreszczenie bez wniosku to według klucza utwór niefunkcjonalny, choćby było dokładne.
Poniżej limitu wyrazów liczą się tylko dwa kryteriaOd 2025 roku limit to 400 wyrazów, w latach 2023–2024 było 500; kompozycja i język dostają wtedy 0.
Błąd rzeczowy to minus 1, kardynalny to zeroPomylone imię bohatera odejmuje 1 punkt od KLiK, a pomylony główny wątek lektury zeruje pracę.
Nie wszystko waży tyle samo
KLiK daje 16,0 pkt na maturze, warunki formalne tylko 1,0 pkt.
Warunki formalne to 1 punkt, ale 0 w nich zeruje całe wypracowanie.
Trzy utwory dają w naszym podziale 13,0 pkt, cała kompozycja 7,0 pkt.
Plan nauki w pięciu krokach
HomeEndpierwszy / ostatni
Fpełny ekran · ?ta ściąga
klik: prawa połowa dalej, lewa wstecz