Matura rozszerzona z angielskiego: 10 celów, krok po kroku

Teza to zdanie we wstępie, które mówi, o czym będzie tekst i jak będzie zbudowany. W rozprawce za i przeciw teza musi odnieść się do zjawiska z tematu i zapowiedzieć, że tekst omówi dobre i złe strony. Samo opisanie zjawiska klucz nazywa brakiem tezy, a pytanie, które nie zapowiada obu stron, tezą odbiegającą od tematu. Zwroty typu „moim zdaniem” czy „według mnie”, po angielsku na przykład In my opinion, według klucza nie obniżają oceny tezy, jeśli teza zapowiada zalety i wady; podwójne „In my opinion I think” mówi jednak to samo dwa razy, więc wystarczy jedno z nich. „Extreme tourism becomes more and more popular nowadays.” to według klucza brak tezy.

Temat z czerwca 2025 dotyczył dobrych i złych stron rosnącej popularności turystyki ekstremalnej. „Extreme tourism becomes more and more popular nowadays.” tylko opisuje zjawisko, więc klucz uznaje je za brak tezy. Zgodna z tematem jest teza z klucza „Extreme tourism has many advantages, but there are also some disadvantages involved.”, a teza o sportach ekstremalnych zamiast turystyki dostaje najwyżej 1 punkt.

W czerwcu 2024 jeden z tematów był rozprawką z opinią, czyli tekstem, w którym przedstawiasz własne zdanie, a nie tylko dobre i złe strony. Teza musi pokazać stanowisko, choć klucz przyjmuje też stanowisko neutralne, na przykład że zjawisko ma wiele zalet i wad. Stanowisko z tezy musi zgadzać się z rozwinięciem: argument sprzeczny z tezą wolno przytoczyć tylko jako cudzy pogląd, z którym się nie zgadzasz. Pytanie, z którego nie wynika twoje zdanie, klucz uznaje za tezę odbiegającą od tematu. „Is it good that electric-powered vehicles are so popular?” to właśnie taki przykład z klucza.

Temat brzmiał: napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoją opinię o korzystaniu z samochodów elektrycznych, z aspektem ekonomicznym i ekologicznym. Klucz podaje jako tezę zgodną „Electric-powered cars are getting more and more popular nowadays. There are many reasons for it. For me it is an excellent solution.”, gdzie ostatnie zdanie wyraża stanowisko. Słowo electronic zamiast electric zmienia sens, więc teza „Using electronic cars is the most convenient way of transport.” według klucza odbiega od tematu.

Element tematu to jedna z dwóch spraw, które temat każe omówić. 2 punkty są za realizację wieloaspektową albo pogłębioną, czyli wspartą przykładami albo szczegółowo omówioną. 1 punkt jest za listę argumentów bez rozwinięcia albo jeden–dwa aspekty omówione niezbyt szczegółowo, a 0 za jeden argument bez rozwinięcia. Ten sam fragment nie może być jednocześnie elementem tematu i częścią wstępu albo zakończenia, a ostatni akapit, który w całości omawia element tematu, klucz traktuje jako rozwinięcie, czyli pracę bez zakończenia. Aspekt tylko wymieniony, bez omówienia, według klucza z maja 2023 nie jest realizacją elementu.

Temat 2 z maja 2023 to artykuł o wizji świata za 30 lat: trzeba omówić aspekt życia, który zmieni się na lepsze, i problem, który będzie największym wyzwaniem dla ludzkości. Klucz pisze, że samo wskazanie aspektu nie jest realizacją elementu, a kilka aspektów wymienionych bez szczegółów to najwyżej 1 punkt. Recenzja filmu katastroficznego albo własne plany zawodowe to według klucza fragmenty nie na temat.

List formalny to list do instytucji albo gazety, pisany uprzejmym, oficjalnym stylem. Wstęp musi podawać cel albo powód pisania zgodny z tematem. Zwrot na początku i na końcu musi być formalny albo półformalny, na przykład Dear Sir/Madam i Yours faithfully albo Best regards; nieformalne Hi, Hello, Greetings i See you dają 0 za ten element formy. Zakończenie ma nawiązać do treści listu, a same utarte formułki, na przykład „I’m looking forward to your answer”, klucz uznaje za schematyczne. „Hi” na początku listu do gazety to 0 za element typowy dla formy.

Temat 2 z maja 2025 to list do gazety o korzyściach z relacji z sąsiadami i o pomyśle na akcję, która byłaby okazją do sąsiedzkich spotkań. Klucz podaje jako właściwe zakończenie „To conclude, I really care about my neighbours and I will appreciate seeing them cooperating with each other more often.”, a jako schematyczne „I hope that you will all agree with me on this issue.”. Pomysł na akcję musi być konkretny: ogólne stwierdzenie, że trzeba coś zorganizować, to według klucza 0 za ten element.

Dwa z czterech elementów formy dotyczą wyglądu pracy. Akapity (klucz nazywa to segmentacją) mają być uzasadnione treścią: widać wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Wypunktowanie zalet albo wad w rozprawce daje 0 za akapity. Długość od 180 do 280 wyrazów daje punkt za długość, a poniżej 160 wyrazów praca jest oceniana tylko za zgodność z poleceniem; formy skrócone, na przykład don’t, liczą się jako jeden wyraz. Zalety wypisane w punktach to według klucza 0 za akapity.

Temat 1 z maja 2024 to rozprawka o dobrych i złych stronach wakacyjnego wolontariatu. Klucz pisze wprost, że fragmenty, które są wypunktowaniem zalet albo wad, dają 0 za akapity. Każda strona zjawiska może więc dostać osobny akapit, pisany pełnymi zdaniami.

NOT, czyli „nie”, odwraca pytanie: szukasz jedynej opcji, której nagranie nie potwierdza. Najpierw podkreśl NOT, żeby nie wybrać pierwszej opcji, którą słychać w nagraniu. Potem przy każdej opcji zaznacz, czy nagranie ją potwierdza, także innymi słowami. Opcja, która brzmi obco, bo jest parafrazą, czyli tym samym sensem wyrażonym innymi słowami, zwykle jest w nagraniu, więc nie wybierasz jej tylko dlatego, że nie słychać tych samych słów. Opcja „establishing the circumstances of a disaster” brzmi obco, ale nagranie mówi to samo innymi słowami.

Pytanie brzmi „Ben’s present occupation does NOT involve”, czyli czego nie obejmuje obecna praca Bena, byłego detektywa, który szuka wraków. Ben mówi, że bada ślady na dnie i odtwarza okoliczności katastrofy, „reconstruct the circumstances that led to a disaster”, a brakuje mu przesłuchań, bo przy starych wrakach nie ma świadków. Poprawna jest C, „interviewing witnesses”, czyli przesłuchiwanie świadków.

Dystraktor, czyli opcja-pułapka, powtarza słowo z nagrania, ale łączy je z inną informacją. Zanim wybierzesz opcję ze słowem, które padło w nagraniu, sprawdź, co nagranie o tym słowie mówi. Poprawna opcja często mówi to samo co nagranie, ale innymi słowami. W maju 2024 w pytaniu 1.4 opcja-pułapka i poprawna odpowiedź opierały się na tym samym zdaniu z nagrania. Opcja „had to stay at boarding school during holidays” bierze słowa boarding school i holidays, ale odwraca sens.

Badacz oceanów John opowiada o dzieciństwie: „My brother and I would fly over from boarding school in France to wherever the Calypso was during the Christmas, New Year and summer holidays. Every time it was somewhere different.”, czyli na święta i wakacje przylatywał ze szkoły z internatem tam, gdzie akurat był rodzinny statek. Poprawna jest D, „used to travel to various places to see his family”, czyli jeździł w różne miejsca, żeby zobaczyć rodzinę. A mówi, że w wakacje musiał zostawać w internacie, a to przeczy nagraniu.

Intencja to cel wypowiedzi: zachęcić, ostrzec, wyjaśnić, pochwalić. Ostatnie pytanie do wywiadu często pyta, co mówca chce osiągnąć odpowiedzią, a wymaganie z klucza nazywa to określaniem intencji nadawcy. Szukasz zdań, w których mówca zwraca się do słuchaczy: pytań, zachęt, poleceń. W latach 2023–2025 pytanie o intencję albo główną myśl zamykało zadanie 1 na każdej maturze. Opcja „inspire geography teachers to follow in his footsteps” bierze słowo geography z nagrania, ale mówca nie zwraca się do nauczycieli.

Na ostatnie pytanie Ben mówi, że 80 procent oceanów pozostaje niezbadane, pyta słuchaczy, czy ich wyobraźnia już pracuje, „Have I stirred your imagination?”, i kończy „Perhaps one of them is waiting for you to discover”, czyli może jeden z wraków czeka właśnie na was. Poprawna jest B, „encourage a spirit of exploration in his listeners”, czyli zachęcić słuchaczy do odkrywania. Geografia pada tylko w zdaniu „you’ve learned in your geography lessons”.

Wiele przymiotników i czasowników łączy się na stałe z jednym przyimkiem, czyli krótkim słowem takim jak with, of albo to, na przykład familiar with, capable of, referred to as. Zanim wybierzesz opcję, przeczytaj słowo stojące tuż po luce. Opcje często znaczą podobnie, ale tylko jedna tworzy z tym przyimkiem poprawne połączenie. W maju 2025 dwie z sześciu luk rozstrzygał przyimek po luce: familiar with i referred to as. Opcja „known” nie tworzy z with takiego połączenia.

Tekst o historii kanapki mówi o „the sandwich we are 7.2. ___ with and love today”, czyli kanapce, którą dobrze znamy i lubimy. Be familiar with to „dobrze znać”, więc poprawna jest B, familiar. W luce 7.5, „One of them was 7.5. ___ to as the ‘hoggie’”, tylko referred tworzy z to as zwrot „być nazywanym”, więc poprawna jest A.

Strona bierna to forma be + trzecia forma czasownika, której używasz, gdy podmiot zdania nie wykonuje czynności, tylko czynność dzieje się z nim. Słowo by po luce, czyli „przez”, zwykle zapowiada, kto albo co wykonuje czynność, więc w luce potrzebna jest strona bierna. Druga wskazówka to brak dopełnienia: czasownik w stronie czynnej, na przykład stimulates, wymaga po sobie tego, co pobudza. Strona bierna była poprawną odpowiedzią w 5 z 36 luk testu, na 5 z 6 matur. Opcja „stimulates” w zdaniu z by watching TV daje zdanie bez sensu.

Zdanie brzmi „Many people believe that your appetite 7.2. ___ by watching TV”, czyli wiele osób uważa, że apetyt jest pobudzany przez oglądanie telewizji. Apetyt niczego tu nie pobudza, tylko sam jest pobudzany, więc poprawna jest B, is stimulated. C, is stimulating, i D, having stimulated, też nie są formami strony biernej.

Wyrażenia z kilku słów, takie jak in order to, instead of albo in spite of, same wymagają określonej formy po sobie. In order to, czyli „żeby”, łączy się z bezokolicznikiem, czyli podstawową formą czasownika. Instead of, in spite of i in addition to łączą się z rzeczownikiem albo formą -ing. Dlatego forma czasownika po luce często rozstrzyga odpowiedź, zanim zdążysz rozważyć znaczenie. Połączenie „instead of control the horses” jest niepoprawne, bo po instead of musiałoby stać controlling.

Tekst o ruchu lewostronnym opisuje wozy bez siedzenia dla woźnicy: „They had no driver’s seat, so 7.3. ___ control the horses, the driver, who typically held his whip in his right hand, sat on the back left horse.”, czyli żeby kierować końmi, woźnica siadał na tylnym lewym koniu. Po luce stoi control w formie podstawowej, więc pasuje tylko D, in order to.

Past perfect to czas zaprzeszły: had + trzecia forma czasownika, na przykład had emigrated, czyli „wyemigrował wcześniej”. Używasz go, gdy opowiadasz o przeszłości i cofasz się do zdarzenia jeszcze wcześniejszego. Daty w zdaniu pomagają ustalić kolejność zdarzeń, a spośród opcji wybierasz tę, która pokazuje, że zdarzenie było wcześniej. Present perfect, czyli has albo have z trzecią formą, łączy przeszłość z teraźniejszością i nie pasuje do opowieści o zdarzeniach z 1954 i 1962 roku. Opcja „has emigrated” w zdaniu z latami 1954 i 1962 to błąd czasu.

Tekst o pizzy hawajskiej mówi: „It all started in 1962 when Sam Panopoulos – a Greek who 7.1. ___ to Canada in 1954 – decided to open a restaurant”, czyli w 1962 roku Grek, który już w 1954 roku wyemigrował do Kanady, postanowił otworzyć restaurację. Emigracja była przed otwarciem restauracji, więc poprawna jest A, had emigrated.

W zadaniu 2 wszystkie wypowiedzi dotyczą jednego tematu, więc sam temat nie wystarcza do dopasowania. Zdania zaczynają się od This speaker, czyli „ten mówca”, i opisują, co mówca robi: wyjaśnia, ogłasza, podaje powody. Czasownik w zdaniu A–F jest ważniejszy niż rzeczowniki, bo rzeczowniki z nagrania pasują do kilku zdań naraz. Takie zadanie było na każdej maturze z lat 2023–2025, zawsze za 5 punktów. Zdanie „gives reasons for moving a monument to a new location” kusi słowem moving, ale mówca ogłasza coś odwrotnego.

W wypowiedzi 2.2 burmistrz dzielnicy Newham mówi o pomniku piłkarzy „The Champions”: „We have cancelled our decision to move it to Queen Elizabeth Olympic Park. We respect the efforts made by local people to keep the statue.”, czyli rezygnuje z przeniesienia pomnika, bo tak chcą mieszkańcy. Pasuje E, „announces a change of plans in order to satisfy the wishes of a community”, czyli ogłasza zmianę planów, żeby spełnić życzenie społeczności. B, powody przeniesienia pomnika, kusi słowem move, ale do przeniesienia nie dojdzie.

Polecenie zadania 2 uprzedza, że jedno zdanie A–F nie pasuje do żadnej wypowiedzi. Zdanie zbędne jest zwykle ogólne i pasuje do tematu wszystkich wypowiedzi, dlatego kusi. Przy każdym dopasowaniu szukasz w nagraniu zdania, które mówi dokładnie to samo co A–F, a gdy go nie ma, zdanie zostaje wolne. Zdanie zbędne wpisane przy jednej wypowiedzi zabiera punkt za tę wypowiedź, a często także za inną, gdy poprawne zdanie trafi potem w złe miejsce. C, „a problem which makes him/her want to quit the job”, w maju 2023 nie pasowało do żadnej wypowiedzi.

Wszystkie wypowiedzi dotyczą pracy tajnego inspektora hotelowego. W wypowiedzi 2.4 mówca przyznaje: „At the beginning, I wasn’t sure that it was what I really wanted to do, but after some time I changed my mind.”, czyli na początku miał wątpliwości, ale potem zmienił zdanie, więc nie chce rzucać pracy. Pasuje A, pierwsza rzecz, którą mówca sprawdza w hotelu, bo mówi „I begin with evaluating the check-in process”, czyli zaczyna od oceny zameldowania.

Często dwa zdania A–F różnią się jednym słowem, na przykład oba mówią o rozwiązaniu, ale jedno o udanym, a drugie o nie w pełni udanym. Zapisz przy takich zdaniach różnicę po polsku. W nagraniu szukasz oceny mówcy: czy rozwiązanie w pełni działa, czy tylko częściowo. W maju 2025 ocena padała pod koniec wypowiedzi, więc słuchasz do końca. A, „a solution which he/she hasn’t found fully satisfying”, nie pasuje do mówcy, który nazywa rozwiązanie „a really brilliant idea”.

W wypowiedzi 2.1 kierownik przynosi do biura wielki parawan wyglądający jak ściana namiotu, koledzy żartują „Are you going camping?”, a na końcu pada „it turned out to be a really brilliant idea”, więc pasuje D, rozwiązanie, które wywołało komentarze innych pracowników. W wypowiedzi 2.2 mówca zaczyna pracę pół godziny później, ale mówi „it only partly works for me”, czyli działa to tylko częściowo, więc pasuje A.

Polecenie zadania 4 uprzedza, że w jednej części tekstu są odpowiedzi na dwa pytania. Pięć pytań i cztery części oznaczają, że jedna litera wystąpi dwa razy. Gdy skreślisz część po pierwszym użyciu, przy drugim pytaniu szukasz odpowiedzi tylko w trzech pozostałych i łatwo o pomyłkę. Takie zadanie było w każdym z 6 arkuszy z lat 2023–2025. C kusi w maju 2024 przy pytaniu 4.4, bo część D była już użyta.

Tekst o przenoszeniu domów w San Francisco odpowiada w części D na dwa pytania. Pytanie 4.2 o decyzję podjętą po negatywnej reakcji ludzi to zdanie o gniewie mieszkańców, po którym władze zgodziły się sprzedać 12 domów na aukcji i wywieźć je z dzielnicy. Pytanie 4.4 o porównanie, którego ktoś użył, obserwując przenoszenie domów, to „It was like moving a group of giant elephants”, czyli „to było jak przenoszenie stada olbrzymich słoni”, ostatnie zdanie tej samej części.

Pytania w zadaniu 4 są zwykle ogólne, a tekst podaje konkretny przypadek. Ogólne słowo z pytania, na przykład group of people, czyli „grupa ludzi”, trzeba rozpoznać w konkretnym przykładzie. Szukasz więc liczby, osoby albo zdarzenia, które pasuje do ogólnego opisu, a nie tych samych słów. W maju 2024, w tekście o przenoszeniu domów w San Francisco, pytanie o materiały budowlane odsyłało do zdania o domach zbudowanych prawie w całości z drewna sekwoi. W tekście o toad-in-the-hole część B mówi o rodzinach o niskich dochodach, czyli też o grupie ludzi, ale nie o ich wiedzy.

Pytanie 4.4 w tekście o angielskim daniu toad-in-the-hole brzmi „In which paragraph does the author point to a group of people whose knowledge of the dish is limited?”, czyli gdzie autor wskazuje grupę ludzi, która mało wie o tym daniu. W części A pada, że w ankiecie prawie 16% osób po dwudziestce było pewnych, że w daniu jest prawdziwa ropucha. Ta grupa i jej błędne przekonanie to odpowiedź, więc pasuje A.

Część-pułapka zawiera słowo z pytania, ale w zdaniu o czymś innym. Gdy znajdziesz słowo z pytania, przeczytaj całe zdanie, w którym stoi. Sprawdź, czy zdanie mówi to samo co pytanie, na przykład o dużym datku, a nie o braku datków. Poprawna część często używa innych słów niż pytanie, jak generous sum, czyli „hojna kwota”, zamiast large contribution. Część C ma słowo donations, ale mówi o ich braku.

Pytanie 4.4 w tekście o obserwatorium meteorologicznym na szczycie Ben Nevis pyta o „a large contribution made in response to a call for donations”, czyli duży datek przekazany w odpowiedzi na apel o darowizny. W części A pada „A public appeal was launched to fund its construction. Queen Victoria is known to have given a generous sum”, czyli ogłoszono publiczną zbiórkę, a królowa Wiktoria dała hojną kwotę. Część C mówi, że obserwatorium zamknięto z powodu braku publicznych pieniędzy i prywatnych darowizn.

Słowo odsyłające zastępuje coś, o czym była już mowa: it (to, on, ona), this (to, ten), that one (tamten, tamto). Gdy zdanie po luce zaczyna się od takiego słowa, we wstawionym fragmencie musi być rzecz, do której ono odsyła. Liczy się też liczba: that one i it odsyłają do jednej rzeczy, they do kilku. Słowa odsyłające były wskazówką w zadaniu 5 na każdej z sześciu matur z lat 2023–2025. B w maju 2023 mówi o chęci zrobienia zdjęć, ale nie ma w nim konkretnego zdjęcia, do którego odsyła That one.

Tekst opowiada o dwóch obcych sobie mężczyznach, którzy wyglądali jak bliźniacy i spotkali się tego samego dnia w samolocie, w hotelu i w pubie. Po luce 5.5 stoi „That one, however, clearly showed that, despite their facial similarities, Mr Douglas is a little older than Mr Stirling.”, czyli tamto zdjęcie pokazało, że Douglas jest trochę starszy. Pasuje C, „They chatted over a drink and, obviously, took another selfie”, bo that one to właśnie kolejne selfie.

Brakujący fragment łączy zdanie przed luką ze zdaniem po luce. Zdanie przed luką mówi, co już się stało, a zdanie po luce, co było dalej. Łączniki po luce, takie jak Nevertheless, czyli „mimo to”, pokazują, jaki fragment był przed nimi: po Nevertheless musi być coś, co mogło zniechęcić. Fragment, który pasuje tylko z jednej strony, jest zwykle fragmentem zbędnym. B, o powiększeniu balonu, pasuje do przygotowań, ale nie tłumaczy, dlaczego po luce ktoś mógłby się zniechęcić.

Tekst opowiada o dwóch rodzinach, które w 1979 roku uciekły z NRD, czyli wschodnich Niemiec, balonem zbudowanym własnymi rękami. Przed luką 5.3 stoi „After months of hard work they were ready to go, or so they thought.”, czyli po miesiącach pracy myśleli, że są gotowi, a po luce „Nevertheless, they were not discouraged.”, czyli mimo to się nie zniechęcili. Pasuje A: w kwietniu 1978 roku lot próbny się nie udał, bo przez błąd w obliczeniach balon nawet nie oderwał się od ziemi.

W tekście opowiadającym historię zdarzenia idą po kolei, a słowa takie jak later that night, czyli „później tej nocy”, pokazują, gdzie jesteś. Przed wyborem zapisz krótko, co już się wydarzyło przed luką. Fragment, który opisuje zdarzenie późniejsze niż zdanie po luce, nie może stać w tej luce. Wskazówką bywa liczba spotkań albo zdarzeń, którą tekst podaje po luce. C w maju 2023 opisuje spotkanie w pubie, a tekst mówi o nim dopiero później.

Przed luką 5.4 stoi „However, the coincidences didn’t stop with that chance encounter on the airplane.”, czyli zbiegi okoliczności nie skończyły się na samolocie, a po luce pada, że dwa takie spotkania w ciągu dnia to dużo, a potem „Later that night” obaj trafiają do pubu. Pasuje A, spotkanie w hotelu w Galway: samolot i hotel to dwa spotkania, a pub to trzecie, opisane we fragmencie C w luce 5.5.

W zadaniu 3 luka stoi w środku zdania, więc słowa po niej wyznaczają formę odpowiedzi. Przed than, czyli „niż”, potrzebny jest stopień wyższy, na przykład earlier, a przed from wyrażenie, które się z from łączy, na przykład different from. Najpierw przeczytaj zdanie do końca, dopiero potem wpisz informację z nagrania. Odpowiedź z dobrym sensem, ale w złej formie, klucz odrzuca jako niespójną z otoczeniem luki. Zapis „early than” ma dobry sens, ale early nie łączy się z than.

Zdanie 3.1 brzmi „Thanks to the Canadian Ministry of Education programme, Brian graduated from high school 3.1. ___ most students.”, czyli dzięki programowi ministerstwa Brian skończył szkołę średnią wcześniej niż większość uczniów. Klucz chce „earlier than”, a „early than” uznaje za niespójne z otoczeniem luki. „Earlier then” z then, czyli „wtedy”, klucz odrzuca jako zapis zmieniający znaczenie.

W lukach z nagrania klucz odrzuca odpowiedzi zbyt ogólne. Słowo zawężające to słowo, które mówi, jaki, gdzie albo czyj: abroad, czyli „za granicą”, white, Scottish. Jeśli w nagraniu takie słowo odróżnia jedną rzecz od innych, musi być w luce. Klucz ma na to osobną etykietę: odpowiedź niewystarczająco precyzyjna. Zapis „going on expeditions” bez abroad dostał 0.

Archeolog mówi o trudnych stronach swojego zawodu, a notatka zaczyna się od zdania „For many archaeologists 3.1. ___ is beyond their financial means”, czyli dla wielu archeologów ___ przekracza ich możliwości finansowe. Klucz chce „extensive work abroad”, czyli długiej pracy za granicą, i przyjmuje „going on expeditions abroad”. Bez abroad odpowiedź jest według klucza niewystarczająco precyzyjna.

W zadaniu 3 nagranie często podaje kilka liczb, czasów albo miejsc, a do luki pasuje tylko jedna. Przed nagraniem zapisz, czego dotyczy luka: terminu, miejsca, kwoty. Gdy w nagraniu padnie liczba, sprawdź, do czego ją przypisano. Liczebniki, godziny i słowa częste klucz przyjmuje tylko w bezbłędnym zapisie, a „a weak” zamiast „a week” to według klucza błąd zmieniający znaczenie. „30 minutes” to w tym nagraniu czas załatwiania wniosku w recepcji, a nie termin zamówienia karty.

Notatka o zasadach w bibliotece mówi, że kartę biblioteczną można zamówić online, „apply at least 3.3. ___ before you want to collect it”, czyli jak wcześnie trzeba złożyć wniosek. W nagraniu pada „Remember to do this no later than a week ahead of your first visit”, czyli najpóźniej tydzień przed pierwszą wizytą, a potem, że wniosek w recepcji może trwać do 30 minut. Klucz chce „a week”, a „30 minutes” uznaje za niezgodne z tekstem.

Fakt to informacja, którą da się sprawdzić, a opinia to czyjś pogląd. Opinię zdradzają słowa takie jak as I see it, czyli „moim zdaniem”, I believe albo the most important. Pytanie „Which of the following is stated in the text as an opinion, not a fact?” pyta, co tekst podaje jako opinię, a nie, co wydaje się dyskusyjne. W latach 2023–2025 takie pytanie padło raz, w maju 2023, ale odróżnianie faktów od opinii jest w podstawie programowej. D brzmi jak ocena, bo w tekście stoi obok słowa Fortunately, ale opisuje fakt.

Tekst o wraku Titanica mówi: „as I see it, the most important factor in people’s ongoing fascination with the Titanic is the discovery of the wreck in 1985”, czyli według autora najważniejszym powodem zainteresowania Titanikiem jest odkrycie wraku w 1985 roku. Poprawna jest A, bo to zdanie jest podane jako opinia autora. D, o nowoczesnych kamerach, dzięki którym naukowcy zebrali materiał do filmu dokumentalnego, to fakt.

Konstrukcja would have + trzecia forma czasownika opisuje sytuację wyobrażoną, która się nie wydarzyła, na przykład they would have understood, czyli „zrozumieliby”. Zdanie z if i would have mówi, co byłoby, gdyby, a nie, co się stało. Opcja, która bierze słowo z takiego zdania i odwraca je w przeczenie, jest pułapką. Powodu szukasz w zdaniu, które mówi, co bohaterka naprawdę czuła albo myślała. C, „she knew they wouldn’t understand the reason for it”, przeczy tekstowi, w którym rodzina by zrozumiała.

Theresa pojechała sama nad ocean z listami, a rodzinie powiedziała, że jedzie na świąteczne zakupy, „and though she was sure that if she had told them the truth they would have understood, this trip was something she didn’t want to share with anyone”, czyli była pewna, że by zrozumieli, ale nie chciała się tą podróżą z nikim dzielić. Poprawna jest D, „she felt it was something she had to deal with herself”, czyli czuła, że musi to przeżyć sama.

Opowiadanie może zacząć się od końca, czyli od skutku, i dopiero potem wrócić do tego, co było wcześniej. Pytanie o to, co zdarzyło się najpierw, wymaga ułożenia zdarzeń w czasie, a nie w kolejności akapitów. Wskazówką są słowa czasu: have only just, czyli „dopiero co”, before, after, a także zmiana czasu gramatycznego. Zdarzenie opisane na początku tekstu może być ostatnie w historii. B, odpowiedź Jade na oświadczyny, pada w pierwszych zdaniach, ale zdarzyła się dopiero w trakcie przejażdżki.

Josh oświadcza się Jade w kapsule London Eye, a opowiadanie zaczyna się od tego, że Jade powiedziała „nie”. Później narrator opisuje przejażdżkę od początku: „We have only just boarded our private capsule”, a zanim koło ruszyło, wypił kieliszek szampana, więc najpierw otworzył butelkę. Poprawna jest A, „Josh opened a bottle of champagne”; odpowiedź Jade, widok London Dungeon i spojrzenie na zegarek przyszły później.

Luka w zdaniu tabeli albo streszczenia musi utworzyć ze słowami po niej poprawne zdanie. Gdy po luce stoi than, czyli „niż”, w luce musi być stopień wyższy, na przykład sooner, faster albo earlier. Informacja z tekstu bez tego słowa daje zdanie niepełne, więc klucz uznaje ją za niespójną z otoczeniem luki. Limit w maju 2025 to sześć wyrazów, więc na stopień wyższy jest miejsce. Zapis „progress to the next level” ma dobry sens, ale than po luce zostaje bez pary.

Plus kursu dla trenerów psów: „If you fulfil the requirements for a given level, you will be able to 6.6. ___ than is normally the case”, czyli jeśli spełnisz wymagania poziomu, przejdziesz dalej szybciej niż zwykle. W tekście pada „you can advance to the next level sooner”. Klucz chce „advance to the next level sooner” albo „faster”.

Zdanie z luką może wymagać przeczenia, którego tekst nie podaje tymi samymi słowami. Tekst opisuje sytuację, a ty oceniasz, czy zdanie z luką ma mówić to samo, czy odwrotnie. Słowa takie jak refused, czyli „odmówił”, oznaczają, że coś się nie wydarzyło. Brak not odwraca sens, a klucz odrzuca takie odpowiedzi jako niezgodne z tekstem. Zapis „were filmed” mówi, że sceny kręcono w prawdziwej księgarni, a tekst mówi, że nie.

Zdanie brzmi „Not everybody realizes that the bookshop scenes in Notting Hill ___ inside a real bookshop.”, czyli nie wszyscy wiedzą, że sceny w księgarni ___ w prawdziwej księgarni. Tekst mówi, że właściciel księgarni „refused to allow the film crew inside his store”, więc w studiu zbudowano jej kopię. Klucz chce „were not filmed” albo „weren’t filmed”.

Czasem odpowiedzi nie ma w jednym zdaniu i trzeba ją wywnioskować. Wniosek to informacja, która wynika z faktów w tekście, na przykład z tego, że księgarnię zamknięto, wynika, że kampania jej nie uratowała. Wpisujesz tylko wniosek, krótko, bez uzasadnienia, bo dopisek z przyczyną łatwo przekracza limit albo zawiera coś niezgodnego z tekstem. Klucz przyjmuje różne słowa o tym samym znaczeniu: a failure, unsuccessful, in vain, ineffective. Zapis „a great success” przeczy tekstowi.

Zdanie brzmi „A campaign organized by celebrities to save the famous bookshop proved to be ___”, czyli kampania znanych osób na rzecz uratowania księgarni okazała się ___. Tekst nie mówi wprost, że się nie udała, ale podaje, że księgarnia „closed for good in 2011”, czyli zamknięto ją na dobre. Klucz chce „a failure” albo „unsuccessful”.

Pod poleceniem do luk 6.5–6.8 jest uwaga o limicie: w czerwcu 2024 pięć wyrazów, w majowych sesjach 2023–2025 sześć, a w czerwcu 2023 i 2025 limitu nie było. Przekroczony limit to 0 nawet przy dobrym sensie. Gdy tekst wylicza kilka rzeczy, zamień je na jedno słowo ogólne, na przykład phoning, emailing, texting na modern forms of communication. Klucz opisuje taką odpowiedź jako niezgodną z poleceniem, z dopiskiem „przekroczony limit wyrazów”. Zapis „use a phone, email and social media” ma siedem słów przy limicie pięciu.

Zdanie brzmi „As Hannah’s mum didn’t ___, she regularly wrote traditional letters to Hannah.”, a tekst mówi, że mama „was never into phoning, emailing, texting or any sort of social media”. Klucz chce „use modern forms of communication” albo „use electronic forms of communication”, a przyjmuje też krótkie „use e-mail” i „use the phone”.

Część mowy to rodzaj słowa: rzeczownik, przymiotnik, czasownik, przysłówek. Po a, the albo their stoi rzeczownik albo przymiotnik z rzeczownikiem, przed rzeczownikiem przymiotnik, a przed imiesłowem, na przykład seen albo used, przysłówek. Najpierw ustalasz część mowy, dopiero potem szukasz wyrazu z tej samej rodziny, czyli z tym samym rdzeniem. W maju 2025 każda z czterech luk wymagała innej części mowy: przyimka (concerning, czyli „dotyczący”), przysłówka (clearly), rzeczownika (importance) i przymiotnika (harmful). Zapis „clearing” ma rdzeń clear, ale nie jest przysłówkiem.

Luka 8.2: „the now black skin is 8.2. ___ seen only on their nose, lips, and foot pads”, czyli czarną skórę niedźwiedzia polarnego wyraźnie widać tylko na nosie, wargach i poduszkach łap. Przed seen, czyli „widziany”, stoi przysłówek, więc z wyrazu clear z ramki trzeba utworzyć clearly. „Clearing” i „clearest” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

Przedrostek to cząstka na początku wyrazu, która zmienia jego znaczenie, na przykład en- w encourage, czyli „zachęcać”, i dis- w discourage, czyli „zniechęcać”. Po utworzeniu wyrazu przeczytaj całe zdanie i sprawdź, czy sens zgadza się z tekstem. Wyrazy z un-, dis- i -less często mówią coś odwrotnego, więc pasują tylko wtedy, gdy tekst mówi o przeciwieństwie. Klucz odrzuca formy poprawne gramatycznie, ale o odwrotnym sensie. Zapis „discourage” w zdaniu o bibliotece patyków daje sens odwrotny do zamiaru jej twórcy.

Luka 8.3: „By calling it a ‘Stick Library’ Taylor wants to 8.3. (COURAGE) ___ everyone to return the sticks after they have played with their dogs”, czyli nazwa biblioteka ma zachęcić właścicieli psów do oddawania patyków. Pasuje encourage; discourage oraz incourage z błędem w pisowni klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0, a incourage przyjmuje tylko w pracach osób z przyznanym dostosowaniem. Tak samo w luce 8.4 unsuccessful odwraca sens.

Przedimek to słowo a, an albo the przed rzeczownikiem, a samo a stoi tylko przed rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej. Gdy przed luką jest a, wyraz w luce nie może mieć końcówki liczby mnogiej -s. Rzeczownik tworzysz przyrostkiem, na przykład -ence w preference albo -ion w addiction, a potem sprawdzasz liczbę. Klucz wymaga pełnej poprawności ortograficznej, więc „preferance” z a zamiast e też dostaje 0. Zapis „preferences” ma dobry rdzeń, ale po a nie może stać liczba mnoga.

Luka 8.4: „moose have developed a 8.4. (PREFER) ___ for licking cars which have been splashed with road salt”, czyli łosie wyrobiły sobie upodobanie do lizania samochodów pochlapanych solą drogową. Pasuje preference, czyli „upodobanie”. „Preferences”, „preferring” i „preferance” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

W niektórych latach słowotwórstwo ma ramkę z sześcioma wyrazami, z których cztery trzeba przekształcić i wstawić, a dwa są zbędne. Wyraz z ramki prawie zawsze wymaga zmiany formy, na przykład know na known albo similar na similarity. Najpierw dopasuj wyrazy do luk po znaczeniu, potem ustal formę po słowach wokół luki. Ramka była w czerwcu 2024 i w maju 2025. Słowo „know” przepisane z ramki bez zmiany daje zdanie niepoprawne.

Luka 8.1: „Are they named after the fuzzy Chinese gooseberry also 8.1. ___ as the kiwi fruit?”, czyli czy nazwa pochodzi od owocu znanego też jako kiwi. Also known as to stały zwrot „znany także jako”, więc z know trzeba utworzyć known. „Know” i „knewn” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0, a wyrazy explain i maintain z ramki są zbędne.

Okolicznik czasu to słowo, które mówi, kiedy coś się dzieje: yesterday, last year, always, earlier. Yesterday i last year wymagają czasu przeszłego past simple, a nie present perfect, czyli have albo has z trzecią formą czasownika. Always z czasem teraźniejszym opisuje zwyczaj, więc przy nim nie zmieniasz czasu na przeszły. Klucz odrzuca odpowiedzi poprawne w budowie, ale w złym czasie. Zapis „has been held later” łączy present perfect z yesterday.

Zdanie 9.2 brzmi „Although yesterday’s meeting (hold / late) ___ than planned, it still attracted a lot of readers.”, czyli choć wczorajsze spotkanie odbyło się później, niż planowano, przyszło wielu czytelników. Pasuje „was held later”: strona bierna w czasie przeszłym i stopień wyższy przed than. Klucz odrzuca też „was held lately”, bo lately znaczy „ostatnio”.

W tym zadaniu dopisujesz małe słowa, takie jak to, an, the albo in, między wyrazami z nawiasu, ale nie zmieniasz ich kolejności. Przedimek a albo an jest często jednym z brakujących słów, a an stoi przed samogłoską, na przykład an umbrella, an easier. Limit słów liczy się razem z wyrazami podanymi, w maju 2024 były to cztery wyrazy. Brak przedimka to według klucza 0 za całą lukę. Zapis „to find easier” gubi an przed easier.

Zdanie 9.3 brzmi „Nobody managed (find / easy) ___ solution than Susan, so we used her idea.”, czyli nikt nie znalazł łatwiejszego rozwiązania niż Susan. Pasuje „to find an easier”: manage to do, stopień wyższy przed than i an przed samogłoską, razem cztery wyrazy. „Finding an easier” klucz też odrzuca, bo po managed stoi to z bezokolicznikiem.

Wyrazy w nawiasie są podane w formie podstawowej, a ty budujesz z nich konstrukcję, której wymaga zdanie. Z like w nawiasie robisz likely, czyli „prawdopodobny”, w konstrukcji be likely to do, czyli „prawdopodobnie coś zrobi”. Z nawiasu nie wolno pominąć ani jednego wyrazu: be musi się pojawić w odpowiedniej formie. Klucz odrzuca „will likely continue”, bo nie ma w nim be, i odrzuca też „is likely to be continued”. Zapis „is like to continue” ma wszystkie wyrazy, ale like nie jest przekształcone.

Zdanie 9.2 mówi, że rosnące temperatury od dawna topią polarne czapy lodowe, „and the process (be / like / continue) ___”, czyli ten proces prawdopodobnie będzie trwał. Pasuje „is likely to continue”. Klucz przyjmuje też „is very likely to continue” i „is most likely to continue”.

Parafraza z wyrazem kluczem to zdanie, które mówi to samo co zdanie wyjściowe, ale z podanym wyrazem. Najpierw nazwij po polsku sens zdania wyjściowego: żal, obowiązek, rada. Potem dobierz konstrukcję z wyrazem kluczem, która ma ten sam sens: żal za przeszłość to wish + past perfect. Forma poprawna gramatycznie, ale o innym sensie, dostaje 0. Zapis „had to study” wyraża obowiązek, a zdanie wyjściowe wyraża żal.

Zdanie 9.1: „I regret not studying harder and, as a result, failing my exams.” z wyrazem HAD trzeba przekształcić w „I wish I ___ so that I wouldn’t have failed my exams.”. Regret, czyli „żałuję”, i wish + had studied wyrażają ten sam żal za przeszłość, więc pasuje „had studied harder”.

W parafrazie wyraz kluczowy wpisujesz dokładnie w podanej formie, a zmieniasz tylko słowa wokół niego. Czasowniki frazowe z wyrazem kluczem mają konkretne znaczenie, na przykład keep up with to „nadążać za kimś”, a keep on to „robić coś dalej”. Wybierz zwrot, który oddaje znaczenie zdania wyjściowego, a nie pierwszy zwrot z tym wyrazem, jaki przyjdzie do głowy. Limit to pięć wyrazów razem z wyrazem kluczem. Zwrot „keep on” nie znaczy „nadążać”.

Zdanie 9.2: „Please slow down! I’m falling behind because you are walking too fast.” z wyrazem KEEP trzeba przekształcić w „Please slow down! I can’t ___ you because you are walking too fast.”. Falling behind to „zostawać w tyle”, więc pasuje „keep up with”, czyli „nadążać za”; klucz przyjmuje też „keep pace with”.

Gdy zdanie wyjściowe jest w stronie biernej, na przykład are recognised, czyli „są rozpoznawani”, parafraza też musi mówić o tym, co się komuś przydarza. Po avoid, czyli „unikać”, stoi forma -ing, a strona bierna po avoid to being + trzecia forma: avoid being recognised. Can’t avoid, czyli „nie mogą uniknąć”, oddaje always ze zdania wyjściowego. Zmiana czasownika modalnego też zmienia sens: must avoid to „muszą unikać”, a klucz takie zdanie odrzuca. Zapis „avoid recognising” w stronie czynnej znaczy, że to sławni ludzie unikają rozpoznawania innych.

Zdanie 9.3: „Famous people are always recognised no matter where they go.” z wyrazem AVOID trzeba przekształcić w „Famous people ___ no matter where they go.”. Pasuje „can’t avoid being recognised”; klucz przyjmuje też „can’t avoid recognition” i „can never avoid being recognised”.

Konstrukcja have something done, czyli have + rzecz + trzecia forma czasownika, mówi, że ktoś wykonuje czynność na twoje zlecenie. Gdy po luce stoi rzecz i trzecia forma czasownika, na przykład pictures taken, w luce potrzebne jest have albo get. Take w luce powtarza czynność, którą opisuje już taken po luce, więc zdanie traci sens. Klucz przyjmuje have, get, buy, see, order i obtain. Słowo „take” daje zdanie „take pictures of their dogs taken”.

Tekst zapowiada sesję zdjęciową w londyńskim parku: „This Sunday in London’s Victoria Park dog owners will be able to 8.1. ___ pictures of their dogs taken by Nick Ridley.”, czyli właściciele psów będą mogli zlecić Nickowi Ridleyowi zdjęcia swoich psów. Pasuje have albo get, bo zdjęcia robi fotograf, a nie właściciele. „Take”, „make”, „do” i „watch” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

W luce otwartej często brakuje jednego słowa ze stałego wyrażenia. In ___ to z bezokolicznikiem po luce to zawsze in order to, czyli „żeby”. In addition i in fact też zaczynają się od in, ale nie łączą się z to i bezokolicznikiem. W czerwcu 2025 zadanie 8 po raz jedyny w latach 2023–2025 było luką otwartą bez podpowiedzi. Słowo „addition” daje „In addition to get a perfect shot”, a to nie jest poprawne zdanie.

Luka 8.2: „In 8.2. ___ to get a perfect shot, he sometimes lies on the ground as the dogs run towards him.”, czyli żeby zrobić idealne zdjęcie, fotograf czasem kładzie się na ziemi. Pasuje tylko order; „addition”, „comparison” i „fact” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

Why not, czyli „dlaczego nie”, z czasownikiem bez to to uprzejma propozycja, na przykład why not book, czyli „może zarezerwujesz”. Pytajnik na końcu zdania i not po luce wskazują na why not. Do not book, czyli „nie rezerwuj”, zmienia propozycję w zakaz, więc przeczy zachęcie z tekstu. Klucz przyjmuje w tej luce tylko why. Słowo „do” daje zdanie „do not book a place on a course?”, które nie jest pytaniem.

Tekst kończy się zachętą: „If you are interested in learning how to capture the perfect image of your dog, 8.4. ___ not book a place on a course led by Nick?”, czyli może zapiszesz się na kurs Nicka. Pasuje why; „do” i „try” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

W tłumaczeniu fragmentu z nawiasu nie gubisz żadnej osoby ani zaimka: jej, nam, ich. „Pogratulowali jej” to congratulated her: jej to dopełnienie, którego nie można pominąć. Po congratulate stoi on z formą -ing: congratulate somebody on passing. Klucz przyjmuje też for passing i on having passed. Zapis „congratulated on passing” gubi her.

Zdanie 9.1: „All her friends were proud and they (pogratulowali jej zdania) ___ the exams to the most prestigious university in the country.”, czyli przyjaciele byli dumni i pogratulowali jej zdania egzaminów na najbardziej prestiżową uczelnię w kraju. Pasuje „congratulated her on passing”. „Congratulated to pass” klucz też odrzuca.

Polskie „chcieć, żeby ktoś coś zrobił” to po angielsku want somebody to do something. Osoba, która ma coś zrobić, stoi zaraz po want, a po niej to z bezokolicznikiem. Kalka, czyli tłumaczenie słowo w słowo z polskiego, prowadzi do zdań typu wished we rented. Szyk ma znaczenie: wanted to rent us znaczy, że to on chciał nam coś wynająć. Zapis „wished we rented” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

Zdanie 9.2: „The flat which he (chciał, abyśmy wynajęli) ___ in London was small but cosy.”, czyli mieszkanie w Londynie, które chciał, żebyśmy wynajęli, było małe, ale przytulne. Pasuje „wanted us to rent”; klucz przyjmuje też „wanted us to rent out” i „wanted us to let”.

Polski tryb przypuszczający, na przykład „poczekalibyśmy”, może dotyczyć teraźniejszości albo przeszłości, a po angielsku to dwie różne formy. O przeszłości, której nie da się zmienić, mówisz would have + trzecia forma czasownika: would have waited. Would wait dotyczy teraźniejszości albo przyszłości, więc nie pasuje do wczorajszej sytuacji. Wskazówką jest czas zdania wokół luki: yesterday i didn’t tell. Zapis „would wait” klucz wymienia wśród odpowiedzi za 0.

Zdanie 9.4: „Why didn’t you tell me yesterday you were going to be late? We (poczekalibyśmy) ___ for you.”. Zdanie mówi o wczoraj, więc czekanie dotyczy przeszłości. Pasuje „would have waited” albo „could have waited”, a „will have waited” i „could wait” klucz też odrzuca.