Wypracowanie za 20 punktów: osiem kryteriów
Temat zawsze podaje formę (rozprawkę, opowiadanie albo przemówienie) i każe odwołać się do lektury obowiązkowej. Praca ma mieć co najmniej 200 wyrazów, a egzaminator ocenia ją w ośmiu kryteriach:
- Realizacja tematu: 2 punkty. Czy forma jest ta z polecenia i czy praca odpowiada na wszystkie jego elementy.
- Elementy retoryczne albo twórcze: 5 punktów. W rozprawce argumenty z przykładami, w opowiadaniu fabuła z elementami, które wylicza klucz, na przykład dialogiem, zwrotem akcji i puentą.
- Kompetencje literackie i kulturowe: 2 punkty. Czy lektura służy temu, co uczeń twierdzi, i czy nie ma w niej pomyłek.
- Kompozycja, styl, język, ortografia i interpunkcja: razem 11 punktów. Akapity, słownictwo pasujące do formy, liczba błędów. Od 2024 roku punkt za interpunkcję jest przy najwyżej 9 błędach, wcześniej przy 5.
Pierwsze kryterium rządzi resztą. Zero za realizację tematu oznacza zero we wszystkich pozostałych, czyli za całe wypracowanie. Drugi próg to długość: praca na 180 wyrazów albo krótsza jest oceniana tylko w trzech pierwszych kryteriach, więc przepada 11 z 20 punktów.
Egzamin 2020 · zad. 22 · przemówienie o książkach
Temat 1 kazał napisać przemówienie do koleżanek i kolegów, w którym uczeń przekona słuchaczy, że książki mogą być źródłem mądrości.
Rozprawka o tym, że książki mogą być źródłem mądrości.
Ta sama myśl, dobre argumenty, ale inna forma. Klucz pisze wprost, że za wypowiedź w formie rozprawki uczeń dostaje 0, a zero w realizacji tematu zabiera całe 20 punktów.
Przemówienie z bezpośrednim zwrotem do słuchaczy, pytaniem retorycznym i „my” zamiast „ja”.
Za 2 punkty w pierwszym kryterium przemówienie ma zwrot do adresata i co najmniej dwie inne cechy przemówienia.
Drugi przykład klucz podaje w 2023 roku: wypracowanie na 175 wyrazów. Do 200 brakuje kilku zdań, a uczeń traci kompozycję, styl, język, ortografię i interpunkcję. Liczą się wszystkie wyrazy, także „i”, „w” i „się”, więc na lekcji liczymy je w brudnopisie, zanim uczeń przepisze pracę na czysto.
Trzeci przykład dotyczy lektury. Rozprawka z 2024 roku miała rozważyć stwierdzenie „warto pomagać innym”. Zdanie „Warto pomagać innym, tak jak Zośka z «Kamieni na szaniec»” nie pokazuje znajomości książki, bo nie ma w nim żadnego wydarzenia. Klucz przyjmuje za to akcję pod Arsenałem: Zośka i koledzy ryzykowali życie, żeby odbić Rudego.